Γιατί μένουμε σε σχέσεις που ξέρουμε ότι δεν μας κάνουν καλό;

Ο ψυχοθεραπευτής – ψυχοδραματιστής Άγγελος Λεβέντης μιλά για τις σύγχρονες εξαρτήσεις, το άγχος και τις σχέσεις που μας κρατούν πίσω.

Σε μια εποχή όπου η καθημερινότητα τρέχει πιο γρήγορα από την ικανότητά μας να την επεξεργαστούμε, το άγχος, η συναισθηματική αποσύνδεση και οι αόρατες εξαρτήσεις μοιάζουν να έχουν γίνει μέρος της κανονικότητάς μας. Κι όμως, πίσω από τις οθόνες, τους έντονους ρυθμούς και τις σχέσεις που συχνά περισσότερο μας εγκλωβίζουν παρά μας εξελίσσουν, κρύβεται μια βαθύτερη ανάγκη… η ουσιαστική σύνδεση με τον εαυτό μας και τους άλλους.

Ο ψυχοθεραπευτής – ψυχοδραματιστής Άγγελος Λεβέντης, με αφορμή τα δύο βιωματικά εργαστήρια που θα πραγματοποιήσει στις 23 και 24 Μαΐου στη Λευκωσία, μιλά για τους φόβους που καθορίζουν τις αποφάσεις μας, τις σχέσεις εξάρτησης που συχνά συγχέουμε με την αγάπη, αλλά και για το πώς μπορούμε να μετατρέψουμε το άγχος από εμπόδιο σε πολύτιμο μήνυμα αυτογνωσίας.

Μέσα από μια συζήτηση με αμεσότητα και ουσία, εξηγεί γιατί πολλές φορές μένουμε «κολλημένοι» σε μοτίβα που μας πληγώνουν, πότε είναι η στιγμή να ζητήσουμε βοήθεια και πώς η βιωματική εμπειρία μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για μια πιο αυθεντική και ελεύθερη ζωή.

1.    Ποιο είναι το πιο συχνό πρόβλημα που βλέπετε σήμερα στις ανθρώπινες σχέσεις και πώς συνδέεται με τις σύγχρονες εξαρτήσεις;

Το πιο συχνό που βλέπω είναι η απουσία αυθεντικής σύνδεσης. Είμαστε μαζί, αλλά δεν είμαστε πραγματικά παρόντες. Μπορεί να μιλάμε καθημερινά, να μοιραζόμαστε στιγμές και ταυτόχρονα να μην νιώθουν ότι μας βλέπουν πραγματικά.
Και εκεί έρχονται οι «σύγχρονες εξαρτήσεις» (οθόνες, δουλειά, φαγητό, social media) όχι ως πρόβλημα από μόνες τους, αλλά ως τρόποι να ρυθμίσουμε αυτό που δεν αντέχουμε να νιώσουμε μέσα στη σχέση.

Όσο δεν αντέχω την εγγύτητα, τόσο βρίσκω τρόπους να απομακρύνομαι… χωρίς να φεύγω. Να μουδιάζω τον πόνο, όπως αναφέρω στο 4ο κεφάλαιο του βιβλίου μου Η Επτασφράγιστη Βιβλιοθήκη (Εκδόσεις Διόπτρα). Κι εκεί δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: δεν συνδέομαι → πονάω → αποφεύγω → απομακρύνομαι κι άλλο.

2.    Όταν λέμε «εξάρτηση», μιλάμε μόνο για ουσίες ή και για συμπεριφορές και ανθρώπους;

Η εξάρτηση είναι κάτι πολύ πιο ευρύ από τις ουσίες. Αφορά τη δυσκολία μου να ρυθμίσω τον εσωτερικό μου κόσμο μόνος μου (αυτορρύθμιση).
Οπότε χρειάζομαι κάτι ή κάποιον για να νιώσω καλά, να ηρεμήσω, να υπάρξω.

Μπορεί να είναι ουσίες, μπορεί να είναι συμπεριφορές, αλλά μπορεί να είναι και άνθρωποι. Και εδώ είναι μια λεπτή αλλά πολύ σημαντική διάκριση: άλλο η σύνδεση, άλλο η εξάρτηση. Στη σύνδεση, θέλω τον άλλον, αλλά μπορώ και χωρίς αυτόν. Στην εξάρτηση, δεν θέλω απλώς τον άλλον, τον χρειάζομαι για να σταθώ.

Και πολλές φορές αυτό μπερδεύεται με την αγάπη. Λέμε «δεν μπορώ χωρίς εσένα» και το βαφτίζουμε ρομαντικό, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να κρύβει φόβο εγκατάλειψης, ανασφάλεια, ή ένα βαθύ κενό που ζητά να καλυφθεί.

3.    Γιατί πολλές φορές μένουμε σε σχέσεις που ξέρουμε ότι δεν μας κάνουν καλό;

Γιατί το «κακό που ξέρω» συχνά μοιάζει πιο ασφαλές από το «καλό που δεν ξέρω». Ο άνθρωπος δεν κινείται μόνο με βάση το τι είναι καλό για εκείνον, κινείται με βάση το τι του είναι οικείο. Ωστόσο το οικείο δεν είναι απαραίτητα και υγιές, όσο ασφαλές κι αν μοιάζει. Το άγνωστο, απ’ την άλλη πλευρά, φέρνει αβεβαιότητα. Και η αβεβαιότητα ενεργοποιεί φόβο.

Επίσης, η μοναξιά για πολλούς ανθρώπους δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα είναι μια υπαρξιακή απειλή. Οπότε προτιμώ να μείνω σε μια σχέση που με μικραίνει, παρά να έρθω αντιμέτωπος με το κενό.

Τέλος, στην τραυματοθεραπεία που εξειδικεύομαι βλέπουμε ότι υπάρχει και κάτι ακόμη βαθύτερο: τα πρώιμα βιώματά μας.

Αν έχω μάθει ότι η αγάπη σημαίνει να προσαρμόζομαι, να σιωπώ, να αντέχω, τότε αυτό θα αναπαράγω. Όχι γιατί δεν βλέπω, αλλά γιατί αυτό ξέρω να κάνω, αυτό αντέχει το νευρικό μου σύστημα.

Η μοναξιά μπορεί να βιώνεται πιο απειλητική από τον πόνο.

4.    Ποιος είναι ο ρόλος του άγχους στις αποφάσεις που παίρνουμε καθημερινά;

Το άγχος είναι ένας εσωτερικός συναγερμός. Δεν είναι εχθρός, είναι μήνυμα.

Το θέμα είναι ότι όταν αυτό το σύστημα ειδοποιήσεων είναι συνεχώς ενεργοποιημένο, και, τελικά, δεν αποφασίζω από επιλογή, αλλά από αποφυγή.

Για παράδειγμα:
-    μένω σε μια δουλειά γιατί φοβάμαι την αλλαγή,
-    μένω σε μια σχέση γιατί φοβάμαι τη μοναξιά,
-    δεν εκφράζομαι γιατί φοβάμαι την απόρριψη.

Και έτσι, χωρίς να το καταλάβω, η ζωή μου δεν χτίζεται γύρω από τις επιθυμίες μου, αλλά γύρω από τους φόβους μου.

Και αυτό, σταδιακά, περιορίζει την αίσθηση ελευθερίας και ζωντάνιας.

5.    Ο φόβος μάς προστατεύει ή τελικά μάς περιορίζει; Πώς ξεχωρίζουμε τη διαφορά;

Αυτή είναι μια τέλεια ερώτηση που μπορούμε να κάνουμε στον εαυτό μας τη στιγμή του φόβου. Μπορείς να ρωτήσεις τον εαυτό σου: 

Έρχεσαι για να με προστατεύσεις ή για να με περιορίσεις;

Κι έπειτα ρώτησε:

Αυτό που φοβάμαι τώρα, ανήκει στο σήμερα ή στο τότε;

Ο φόβος μας περιορίζει όταν ενεργοποιείται από παλιές εμπειρίες σε παρόντα ασφαλή πλαίσια. Ενώ μας προστατεύει όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.

Πολλές φορές, ο φόβος δεν αφορά το παρόν αλλά το παρελθόν.

Ενεργοποιείται από εμπειρίες που έχουμε ζήσει και «κουβαλάμε» μέσα μας, ακόμα κι αν οι συνθήκες σήμερα είναι διαφορετικές. 

Έτσι, μπορεί να φοβάμαι να εμπιστευτώ, όχι επειδή ο άλλος είναι επικίνδυνος, αλλά επειδή κάποτε πληγώθηκα.

Μπορεί να φοβάμαι να εκτεθώ, όχι επειδή θα απορριφθώ, αλλά επειδή έχω ήδη βιώσει απόρριψη.

Μπορεί να φοβάμαι να μιλήσω, όχι επειδή δε μου δίνουν χώρο στο περιβάλλον που είμαι, αλλά επειδή ποτέ δεν ένιωθα ότι ανήκω και ότι έχω δικαίωμα να υπάρχω.

6.    Ποια είναι τα πρώτα σημάδια ότι κάποιος χρειάζεται να ζητήσει βοήθεια;

Συνήθως δεν είναι κάτι «δραματικό». Είναι μικρά, επαναλαμβανόμενα σημάδια που συσσωρεύονται.

Όταν βλέπω ότι επαναλαμβάνω τα ίδια μοτίβα παντού: στις σχέσεις, στη δουλειά, στις επιλογές μου, χωρίς να μπορώ να τα αλλάξω.

Όταν νιώθω ένα βάρος μέσα μου, μια δυσφορία, χωρίς ξεκάθαρη αιτία.

Όταν η καθημερινότητα αρχίζει να μοιάζει πιο απαιτητική από όσο μπορώ να αντέξω.

Και ίσως το πιο σημαντικό: όταν αρχίζω να απομακρύνομαι από τον εαυτό μου.

Να μην ξέρω τι θέλω, τι νιώθω, τι έχω ανάγκη.

Η αναζήτηση βοήθειας δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι μια πράξη σύνδεσης με τον εαυτό μου.

7.    Πώς μπορεί κάποιος να αρχίσει να διαχειρίζεται το άγχος του χωρίς να καταφεύγει σε «ανθυγιεινές» διεξόδους;

Το πρώτο βήμα είναι να αλλάξει τη σχέση του με το άγχος. Όσο το βλέπω ως εχθρό, τόσο θα προσπαθώ να το αποφύγω. Και όσο το αποφεύγω, τόσο θα επιστρέφει πιο έντονο. Αντί γι’ αυτό, μπορώ να αρχίσω να το αντιμετωπίζω ως μήνυμα. Να ρωτήσω: «τι προσπαθεί να μου πει;»
Σε ατομικό επίπεδο, μικρές κινήσεις έχουν μεγάλη αξία: η συνειδητή αναπνοή, η επαφή με το σώμα, η κίνηση, η έκφραση αυτού που νιώθω σε ένα ασφαλές περιβάλλον.

Στα βιωματικά εργαστήρια που πραγματοποιώ έχουμε την ευκαιρία να δώσουμε μορφή, σχήμα, μέγεθος και χαρακτηριστικά σε αυτό το άγχος, να το κατανοήσουμε και έτσι να μπορέσουμε να το αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά, όχι πλέον από μειονεκτική θέση.

Δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί το άγχος για να ζήσω. Χρειάζεται να μάθω να το χωράω, χωρίς να χάνω εμένα.

8.    Τι μπορούν να περιμένουν όσοι συμμετάσχουν στα βιωματικά εργαστήριά σας;

Έναν ασφαλή χώρο που μπορείς ΝΑ ΕΙΣΑΙ, έτσι ακριβώς όπως είσαι και νιώθεις. Ένα πλαίσιο εμπιστοσύνης που μπορείς να νιώσεις, να δοκιμάσεις, να παίξεις, να εκφραστείς. Να καταλάβεις και να σε καταλάβουν. Τα άτομα που συμμετέχουν μέσα από τη δράση και τη σύνδεση με τους άλλους αρχίζουν να βλέπουν τον εαυτό τους αλλιώς, το νευρικό σύστημα αρχίζει και αποβάλλει τα περιττά που κουβαλάει και χωράει αυτά που θέλει. Βλέπεις ότι αυτά που κουβαλάς, τα κουβαλούν και άλλοι. Βλέπεις ότι δεν είσαι μόνη,-ος και δεν είσαι η/ο μόνη,-ος. Και μέσα από αυτή τη συνάντηση, δημιουργείται κάτι πολύ θεραπευτικό: η αίσθηση ότι «ανήκω». Έτσι, η αλλαγή δεν έρχεται από θεωρία ή μόνο μέσα από κατανόηση. Έρχεται μέσα από μια νέα ενσώματη εμπειρία.

9.    Αν έπρεπε να δώσετε μία μόνο συμβουλή σε κάποιον που νιώθει «μπλοκαρισμένος» από φόβο, ποια θα ήταν;

Να μην περιμένει να φύγει ο φόβος για να κινηθεί. Γιατί ο φόβος δεν φεύγει με την αναμονή, μετακινείται μέσα από τη δράση. Αν περιμένω να νιώσω έτοιμη,-ος, μπορεί να περιμένω για πάντα. Αντί γι’ αυτό, μπορώ να κάνω ένα μικρό, ασφαλές βήμα ΜΑΖΙ με τον φόβο. Όχι ένα τεράστιο άλμα. Ένα βήμα που μπορώ να αντέξω. Έτσι δίνω στο νευρικό μου σύστημα να καταλάβει ότι μπορώ να το κάνω χωρίς να καταρρέω. Και κάπως έτσι, σιγά-σιγά, ο φόβος παύει να είναι φυλακή και γίνεται σύμμαχος προς την ελευθερία και όλα αυτά που θέλω να ζήσω.

Info: Τα βιωματικά εργαστήρια θα πραγματοποιηθούν στις 23&24 Μαΐου / Λεωφόρος Αρχ. Μακαρίου ΙΙΙ, 82Α, 1077 Λευκωσία / Για να κλείσετε θέση μπορείτε να επισκεφθείτε τη σελίδα https://libflearning.com/aggelos